تفکر یونانی، فرهنگ عربی: نهضت ترجمۀ کتاب‌های یونانی به عربی در بغداد و جامعۀ آغازین عباسی. دیمیتری گوتاس

تفکر یونانی، فرهنگ عربی: نهضت ترجمۀ کتاب‌های یونانی به عربی در بغداد و جامعۀ آغازین عباسی دیمیتری گوتاس ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی مرکز نشر دانشگاهی کاغذ تحریر، ۳۵۲ صفحه کیفیت: در حد نو تومن با به قدرت رسیدن عباسیان و تأسیس بغداد در سال ۱۴۵ق/۷۶۲م، نهضت ترجمه آثار یونانی به عربی آغاز شد و بیش از دو قرن ادامه یافت. تا پایان قرن چهارم هجری/دهم میلادی، تقریباً تمامی آثار علمی و فلسفی غیرمذهبی یونانِ اواخر عهد باستان در حوزه‌هایی چون نجوم، شیمی، فیزیک، ریاضیات، طب و فلسفه به عربی ترجمه شد. این کتاب به بررسی عوامل اجتماعی، سیاسی و ایدئولوژیک جامعه آغازین عباسی می‌پردازد که زمینه‌ساز و پشتیبان نهضت ترجمه بودند و در شکل‌گیری و تداوم آن نقشی تعیین‌کننده داشتند. نویسنده ضمن تحلیل گروه‌های اجتماعی حامی ترجمه، نشان می‌دهد که سنت نوپای علمی و فلسفی جهان اسلام در تعامل همزیستانه با این نهضت رشد کرد. همچنین، تأثیر میراث ترجمه را در سرزمین‌های اسلامی و فراتر از آن پی می‌گیرد و پیوندی میان این جریان و احیای مطالعات باستانی در بیزانس قرن نهم میلادی می‌کند. ساختار کتاب شامل مقدمه، دو باب، هفت فصل، پی‌آمد و پیوست است. مقدمه، ترجمه از یونانی به عربی را به‌مثابه پدیده‌ای اجتماعی ـ تاریخی تحلیل می‌کند. باب نخست با عنوان «ترجمه و شاهنشاهی» نقش خلافت و سیاست عباسیان (از منصور تا مأمون) را در پیشبرد نهضت بررسی می‌کند. باب دوم با عنوان «ترجمه و جامعه» به کارکردهای علمی ترجمه، حامیان و مترجمان، و پیامدهای تاریخی آن می‌پردازد. در پیوست، فهرست آثار یونانی ترجمه‌شده به عربی آمده و کتاب با کتاب‌نامه، نمایه و فهرست نسخه‌های خطی به پایان می‌رسد.