مونادولوژی و چند مقاله‌ی فلسفی دیگر، گوتفرید ویلهلم فون لایبنیتز

مونادولوژی و چند مقاله‌ی فلسفی دیگر گوتفرید ویلهلم فون لایبنیتز ترجمه‌ی عبدالکریم رشیدیان نشر علمی‌فرهنگی ۱۸۶ صفحه، کاغذ تحریر کیفیت: نو «مونادولوژی» (Monadologie) یکی از آثار متأخر و فشردهٔ فیلسوف آلمانی گوتفرید ویلهلم لایبنیتس (1646–1716) است که در سال 1714 نوشته شد. این رسالهٔ کوتاه اما پرمغز، چکیده‌ای از نظام فلسفی اوست و مفاهیم بنیادین فلسفهٔ او را با زبانی موجز و نظام‌مند بیان می‌کند. در ادامه، مروری اجمالی بر مفاهیم اصلی مونادولوژی: واژهٔ «موناد» چیست؟ کلمهٔ موناد (Monad) از واژهٔ یونانی μονάς گرفته شده که به معنی «یک» یا «وحدت» است. در فلسفهٔ لایبنیتس، مونادها جوهرهای بسیط، غیربسط‌پذیر، و فاقد اجزای مادی هستند که بنیاد هستی را می‌سازند. هر موناد مانند یک «نقطهٔ روحانی» یا «واحد انرژی» است که منحصربه‌فرد و غیربازنمایی‌پذیر است. ویژگی‌های اصلی مونادها بساطت: مونادها اجزایی ندارند؛ نمی‌توان آن‌ها را تقسیم کرد. غیرمادی‌بودن: برخلاف اتم‌های دموکریتی یا ذرات فیزیکی، مونادها مادی نیستند. فعالیت درونی: مونادها هرکدام دارای نوعی ادراک و کشش درونی‌اند. آن‌ها به‌گونه‌ای از درون به‌سوی تکامل پیش می‌روند. بسته‌بودن به بیرون: هیچ مونادی نمی‌تواند بر دیگری تأثیر مستقیم بگذارد. به تعبیر لایبنیتس، «مونادها پنجره ندارند.» هماهنگی پیشین‌تأسیس‌شده (preestablished harmony) اگر مونادها نمی‌توانند بر یکدیگر اثر بگذارند، چگونه جهان هماهنگ و منظم جلوه می‌کند؟ پاسخ لایبنیتس این است که: خداوند در آغاز، تمام مونادها را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کرده که اعمال و حالات آن‌ها با یکدیگر هماهنگ باشد، همان‌طور که ساعت‌هایی هماهنگ‌شده بدون تماس مستقیم همزمان حرکت می‌کنند. انواع مونادها مونادهای ساده (بی‌ادراک): مانند جوهرهای ابتدایی ماده. مونادهای حیوانی (با ادراک و حافظه): در حیوانات دیده می‌شوند. مونادهای عقلانی یا روحانی: که شامل روح انسان می‌شود؛ دارای خرد، تأمل، و خودآگاهی‌اند. موناد برتر: خداوند که مونادی کامل و بی‌نقص است و تمام دیگر مونادها را دربر دارد. جایگاه خدا در مونادولوژی خدا به‌مثابه موناد اعظم، علت بنیادین همهٔ مونادهاست. اوست که ازلی، دانای کل، و علت هماهنگی کامل در نظام جهان است. اهمیت مونادولوژی در تاریخ فلسفه پلی میان متافیزیک سنتی و علم جدید است. جایگزینی برای مکانیک دکارتی و ماده‌گرایی ارائه می‌دهد.