اخلاق در حوزه‌ی عمومی: تأملاتی درباب ارزش‌ها و نهادهای دموکراتیک. علی میرسپاسی

اخلاق در حوزه‌ی عمومی: تأملاتی درباب ارزش‌ها و نهادهای دموکراتیک علی میرسپاسی نشر ثالث کاغذ تحریر، ۲۳۶ صفحه کیفیت: نو تاریخ تجربۀ گران‌مایۀ دموکراسی، یا دقیق‌تر بگوییم دموکراسی‌ها، روایت شکل‌گیری زمینه‌های سیاسی و اجتماعی‌ای است که در آن امکان تحقق آزادی انسان فراهم آمده و آدمی توانسته است در صلح، به دور از ترس و خشونت، بر پایه وجدان شخصی، باورهای فرهنگی و اخلاقی، یا با پیروی از عقل، خیال و احساس، با هم‌نوعان خود و نیز با نهادهای جامعه رابطۀ سازنده برقرار کند. با این حال، حفظ و گسترش این آزادی‌ها تنها زمانی میسر است که شهروندان جامعۀ دموکراتیک، در مقام اعضای جامعۀ کلان‌تر، در امور و مسائلی که به سرنوشت جمعی و تعیین راهبردها و سیاست‌های عمومی جامعه مربوط است، مشارکت ورزند و با همیاری یکدیگر، در فضایی شفاف و در معرض نگاه عمومی، به پویایی و شکوفایی نهادهای دموکراتیک یاری رسانند. در مقابل، اموری که در حیطۀ وجدان فردی، ذوق، سلیقه یا معیشت و شغل قرار می‌گیرند ــ یعنی قلمرو خصوصی ــ قابل تعمیم به همۀ شهروندان نیستند و شایسته نیست عموم جامعه، از رهگذر گفت‌وگو، رأی‌گیری یا حتی توافق جمعی، در این حوزه‌ها مداخله کنند. به رسمیت شناختن استقلال حوزۀ خصوصی و تمایز آن از حوزۀ عمومی، همراه با دخالت حداقلی دولت در این عرصه، زمینۀ آزادی فرهنگی و دینی را فراهم می‌سازد و به مسائل خصوصی امتیازی ویژه می‌بخشد. بدین‌ترتیب، عرصۀ خصوصی از طراوت، آزادی و سرزندگی بیشتری برخوردار می‌شود و جامعه نیز این فرصت را می‌یابد که رفتار و کنش شهروندانش سویه‌ای «اخلاقی»‌تر پیدا کند و آنان در شرایطی امیدوارتر، رضامندتر و با سطحی بالاتر از رفاه، زندگی خویش و جامعۀ خود را سعادتمند بپندارند. دموکراسی، به‌منزلۀ سازمانی اجتماعی و سیاسی با خصلت آزادی‌خواهانه و مساوات‌طلبانه، در اصل با هدف گسترش و پاسداری از حقوق برابر شهروندان و مهیا ساختن شرایط اجتماعی و سیاسی‌ای پدید آمده است که به واسطۀ آن، همۀ افراد جامعه بتوانند در تعیین سرنوشت عمومی خود و کشورشان نقش عادلانه و مؤثری ایفا کنند. بدین‌سان، به جای ترس از قدرت و خشونت سیاسی، شهروندان از طریق مشارکت داوطلبانه در بحث‌ها، گفت‌وگوها و فعالیت نهادهای عمومی و دموکراتیک، در آبادانی جامعه و پرورش اخلاق عمومی سهیم می‌شوند. چنین جامعه‌ای، در چارچوب ظرفیت‌ها و امکانات خود، صورت‌بندی عینی و علمی فضیلت‌های مدنی است و کارکرد بنیادین نهادهای اصلی آن، تحقق اجتماعی این ارزش‌ها در عرصۀ عمومی است.