سرودهای روشنایی: جستاری در شعر باستان و میانه و سرودهای مانوی، ابوالقاسم اسماعیل‌پور

سرودهای روشنایی: جستاری در شعر باستان و میانه و سرودهای مانوی ابوالقاسم اسماعیل‌پور نشر اسطوره و نشر پژوهشگاه میراث فرهنگی جلد گالینگور روکش‌دار، قطع وزیری کاغذ تحریر، ۵۳۶ صفحه کیفیت: نو تومن کتاب حاضر پژوهشی است در زمینه‌ی شعر باستان، که به بررسی سروده‌هایی می‌پردازد که در دوره‌ها و به زبان‌های گوناگون در این سرزمین پدید آمده‌اند. اثر از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش نخست به تحلیل و بررسی شعر باستان و میانه اختصاص دارد و ضمن تبیین ویژگی‌های کلی و فنی شعر ایرانی از کهن‌ترین ادوار تا سده‌های نخستین پس از اسلام، نمونه‌هایی از اشعار هر دوره را نیز دربر می‌گیرد. در این بخش، سروده‌های هند و ایرانی (ودایی و سنسکریت)، اشعار ایرانی باستان (اوستایی و پارسی باستان)، اشعار ایرانی میانه (پارتی و پارسی میانه) و نیز سروده‌های فارسی به شیوه‌ی منظوم ایرانی میانه — از جمله اشعار هجایی، فهلویات و ترانه‌های محلی — بررسی شده‌اند. بخش دوم به سرودهای مانوی، مهرنامگ، و پاره‌هایی از زبور مانوی و سرودنامه‌ی سغدی مانوی اختصاص دارد. سرودهای مانوی در چند دسته‌ی موضوعی تنظیم شده‌اند که این تقسیم‌بندی بر اساس الگوی مری بویس صورت گرفته است. متن سروده‌ها نیز بر پایه‌ی قرائت و حروف‌نویسی او آورده شده و ترجمه‌ی یادداشت‌ها و تفسیرهای ارزشمند وی نیز در کنار آن‌ها آمده است. نویسنده بر این باور است که شعر اصیل ایرانی از دوره‌ی هند و ایرانی (نیمه‌ی دوم هزاره‌ی دوم پیش از میلاد) آغاز می‌شود و سیر تکوینی آن را باید در سروده‌های گاثایی بازجُست. بر این اساس، او دو دوره‌ی اصلی برای شعر فارسی قائل است: ۱. از هزاره‌ی نخست پیش از میلاد تا سده‌ی نهم میلادی (سوم هجری) ۲. از سده‌ی سوم هجری تا روزگار کنونی. همچنین، دوره‌ی نخست را به چهار مرحله تقسیم می‌کند: ۱. دوره‌ی هند و ایرانی ۲. دوره‌ی ایرانی باستان ۳. دوره‌ی ایرانی میانه ۴. دوره‌ی اشعار فارسی به شیوه‌ی منظوم ایرانی میانه.