صمد، ساختار یک اسطوره. محمدهادی محمدی و علی عباسی

📚صمد: ساختار یک اسطوره
🌊محمدهادی محمدی و علی عباسی
🌊نشر چیستا
📕قطع وزیری، جلد سخت
📜کاغذ تحریر، ۴۰۰ صفحه

🍀کیفیت: در حد نو

نویسندگان در این کتاب می‌کوشند اندیشه و آثار صمد بهرنگی را از منظر تکوینی، ساختاری و تخیل‌ شناسی مورد تحلیل قرار دهند و از این رهگذر، چهره اسطوره‌ای و ادبی او را بازشناسانند. می‌گویند: «ما در این نوشتار در پی آن نیستیم که اسطوره‌ها یا اندیشه‌های اسطوره‌ساز را محکوم کنیم، بلکه می‌خواهیم با شکافتن پوسته‌ی علم‌نمای اندیشه‌ی روشنفکران ایرانی دهه‌های ۴۰ و ۵۰، به کشف و بررسی نگرش اسطوره‌ای آنان بپردازیم.»
نویسندگان در بخش آغازین کتاب یادآور می‌شوند که «صمد در جامعه‌ی ما نقش همان پهلوان افسانه‌ها را بازی می‌کند: قهرمانی که از راه می‌رسد، با نیروهای بدکردار درمی‌ستیزد، شکست‌ناپذیر می‌نماید و حتی با مرگ نیز به قهرمانی بی‌مرگ بدل می‌شود که دیگران ادامه‌دهنده‌ی راه اویند. بدین‌سان، صمد اسطوره‌ای اجتماعی است که خواست‌ها، نیازها و آرزوهای جامعه‌ی خود را در مقطعی خاص بازمی‌تاباند. هرگاه چهره‌ی خردمدار جامعه‌های معاصر کنار می‌رود، اسطوره‌های اجتماعی پیش می‌آیند و به ابزاری برای بیان خواسته‌های سیاسی مردم بدل می‌شوند. کارلایل یادآور می‌شود که «پرستش قهرمان» قدیم‌ترین و پایدارترین عنصر زندگی اجتماعی و فرهنگی بشر است و در آن امیدی بی‌پایان برای سامان دادن به جهان نهفته است. با این همه، فرآیند اسطوره‌سازیِ صمد برای جامعه‌ی سده‌ی بیستم ما امتیازی به شمار نمی‌آید. اسطوره‌سازی او، در هنگامه‌ای که بیش از نیم سده از انقلاب مشروطه می‌گذشت، نشانگر برخورد عاطفی روشنفکر ایرانی با تجدد یا مدرنیته است.»
در بخش نخست کتاب، افزون بر تبیین سیمای اسطوره‌ای و ادبی صمد، اندیشه‌های اجتماعی او نیز تحلیل می‌شود. بخش دوم به بررسی ساختاری آثار بهرنگی اختصاص دارد و در قالب «شخصیت‌شناسی»، «طرح‌شناسی»، «روایت‌شناسی» و «نشانه‌شناسی» به تفصیل به نقد آن‌ها می‌پردازد. بخش پایانی کتاب نیز تحلیل و ارزیابی تخیل‌ها و تصاویر به‌کاررفته در آثار صمد را دربرمی‌گیرد.

#صمد_ساختار_یک_اسطوره